Een gedicht schrijven in zes stappen

Begin een gedicht met één waarneming en schrijf die zo precies mogelijk op. Kies daarna welke woorden, klanken en regelafbrekingen je wilt behouden. Rijm is een mogelijkheid, geen verplichting.

1. Zoek iets kleins dat je opvalt

Een fiets die omvalt, een lege stoel of een stem achter een deur kan genoeg zijn. Schrijf niet meteen ‘ik ben eenzaam’. Noteer eerst wat je ziet: een tweede mok die in de kast blijft staan. Zo geef je de lezer iets om zelf bij stil te staan.

2. Schrijf een ruwe versie

Geef jezelf vijf minuten. In deze versie hoeven de regels nog niet te kloppen. Kom je niet op een begin, gebruik dan de schrijfprikkel in het atelier. Bewaar woorden die je verrassen, ook als je nog niet weet waar ze bij horen.

3. Kies wat het gedicht moet dragen

Gaat het je om een beeld, een herinnering of een klank? Je hoeft dat niet letterlijk uit te leggen in de tekst. Het helpt wel bij het schrappen: een mooie zin die ergens anders over gaat, kan beter in je notitieboek blijven.

4. Probeer rijm, of laat het los

Een rijmschema beschrijft de volgorde van terugkerende eindklanken. In het Algemeen letterkundig lexicon van DBNL vind je die term nader uitgelegd. Bij ABAB klinken de eerste en derde regel samen, en de tweede en vierde. Met de rijmwerkbank kun je je eigen patroon zichtbaar maken.

Verander een heldere gedachte niet alleen om een rijmwoord te redden. Schrijf desnoods twee versies: één met eindrijm en één zonder. Lees beide hardop en kies welke bij je bedoeling past.

5. Luister naar je regels

Lees langzaam. Waar wil je ademhalen? Welk woord krijgt nadruk wanneer het aan het einde van een regel staat? Zet dezelfde zin eens op twee en vervolgens op vier regels. Dat kleine verschil kan de aandacht van de lezer verplaatsen.

6. Laat weg en lees opnieuw

Leg de tekst even weg. Lees later of woorden als ‘heel’, ‘echt’ en ‘mooi’ iets toevoegen. Maak niet automatisch alles korter: soms past juist een omweg bij de stem van het gedicht. Vraag een lezer welk beeld bleef hangen in plaats van alleen of het mooi was.

Een kleine oefening

Schrijf vier regels over een sleutel. Gebruik de woorden ‘deur’, ‘huis’ en ‘open’ niet. Lees daarna welke betekenis er ontstaat zonder dat je die uitlegt. Dit is een redactionele oefening, geen vaste dichtregel.

Veelgestelde vragen